بودند - ببرد ؟ ! ! . با آنكه در درازاى تاريخ برخورد اشاعره با معتزله ، بارها و بارها ، به خاطر مسائل بسيار ناچيزتر از اين كار « نسخ » ، صدها نفر از امثال ابو مسلم را كشته و نابود كرده بودند و همچنين مكتب اعتزال هر گاه و گر چه محدود ، حكومتى و يا قدرتى به دست آورده ، در دربه‌در كردن رقيب از ميدانهاى گوناگون قدرت ، از هيچ اقدامى حتى كشتار دستجمعى فروگذار نكرده است ، جريان محنت معتزله و اشاعره در عصر هارون و مأمون عباسى ، مشهور و معروف است « 1 » . و يك مسأله را هم اگر به اين ماجرا بيفزاييم كه مكاتب انحرافى « خلق الساعه » توسط حاكمان فاسد اموى و عباسى البته به صورت غير مستقيم ، در همان اوان ساخته شده‌اند ، همچون مذهب مرجئه و خود اعتزال و اشعرىگرى كه با مراجعهء كوتاه به كتب « ملل و نحل » مسأله كاملا روشن مىگردد . بنابر اين ، تحقيق بنيادين مسأله به يك پژوهش گسترده و جداگانه نيازمند است كه از حوصلهء اين نوشتار كوتاه خارج مىباشد . نظريهء ابو مسلم در آيينهء انظار دانشمندان و محققان اسلامى شخصيت جنجال برانگيز ابو مسلم ، انظار دانشمندان بزرگ اسلامى را به خود جلب كرده و باعث ابراز نظرهاى گوناگون از سوى آنان دربارهء وى گرديده است . گروهى از ميدانداران رجال و فهرست‌نويسان ، تلاش دارند كه وى را جزو پيروان مكتب مترقى شيعه قرار دهند « 2 » و لكن شايد به دليل اشتراك نام وى با دو شخصيت علمى ديگرى كه در حوالى عصر وى مىزيسته‌اند ، مسأله بر برخى از دانشمندان ما مشتبه شده باشد . و به همين دليل وى را شيعه تلقى كرده باشند . و شايد هم ولايتى

--> ( 1 ) ر . ك : شهيد استاد مطهرى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 2 ، عرفان و كلام ، حكمت عملى ، نوبت هفتم ، تهران : انتشارات صدرا ، ص 369 ، ص 52 بنا به گفته شهيد مطهرى مسلمانان دوران مأمون را ( سال كشتار جمعى ) عام المحنه ناميدند . ( 2 ) ر . ك : آغا بزرگ تهرانى ، پيشين ، ج 5 ، ص 44 ، ش 178 .